مىگرفت و با هر نهضت جديد ضربت تازه‌اى به پيكر فرمانروايى عرب وارد مىآمد تا سرانجام به ايجاد حكومتها و زبان مستقل ادبى ( فارسى درى ) در ايران منجر گشت . قدم اول در نهضتهاى سياسى و نظامى ايرانيان به وسيلهء يكى از بزرگترين فرماندهان دلير ايران ابو مسلم خراسانى برداشته شد . اين نهضت ، چنان كه ديديم ، به دو منظور صورت گرفت : نخست برانداختن بنى اميه و از ميان بردن سياست عربى محض و برداشتن بساط جور و اعتساف آنان به عنصر ايرانى ، دوم وارد كردن عنصر ايرانى در دستگاه حكومتى و احياء نفوذ اجتماعى ايرانيان به حدى كه شايستهء قوم شريف و باسابقه‌اى است . ايرانيان از طريق قيام بر ضد بنى اميه و بر روى كار آوردن بنى العباس به زودى دريافتند كه اگرچه بر بسيارى از مقاصد خود دست يافتند ولى با دستهء تازه و مغرورى روبرو شده‌اند كه اگر همچنان به قدرت خود باقى بمانند ، هيچگاه مقاصد اصلى و اساسى آنان ميسر نخواهد گشت . سياست مزورانهء بنى العباس از آغاز كار آنان ، پس از قتل ابو سلمهء خلال و ابو مسلم خراسانى و عده‌اى از ايرانيان ديگر ، مانند مقنع و بشار بن برد طخارستانى ، و خاندان برمك و فضل بن سهل ذو الرياستين به خوبى آشكار گرديد . قتل ابو سلمهء خلال كه به وزير آل محمد شهرت داشت ، و نخستين وزير آل عباس و از نژاد ايرانى است ، در آغاز خلافت عباسى صورت گرفت ( 132 هجرى ) و سپس تمام عمال او را در فارس به قتل آوردند . و بعدها ، به شرحى كه ديديم ، عباسيان با دادن تلفات بسيار ، قيام ياران ابو مسلم چون سنباد و ديگران را خاموش كردند . با اين قيامهاى پياپى ، جنگهاى رسمى و آشكار ايرانيان با حكومت اسلامى آغاز شد و قصد غائى اين مخالفان و قيام‌كنندگان برانداختن حكومت عرب از ايران بود . حكومت طاهريان « با ظهور طاهر بن الحسين ملقب به ذو الرياستين و ايجاد حكومت موروث طاهرى در خراسان ، آرزوى ايرانيان در تحصيل استقلال تا درجه‌اى به حصول نزديك شد و نخستين ضربت به امپراتورى عرب در ايران وارد گرديد ؛ يعنى اولين بار پس از سال 21 هجرى ( شكست نهاوند ) به جاى حكامى كه از جانب خلفا فرستاده مىشدند ، در قسمتى از ايران امرايى از يك خاندان ايرانى ، يكى پس از ديگرى ، حكومت كردند كه فقط ظاهرا از خليفه اطاعت مىنمودند . طاهر ذو اليمينين يكى از ايرانيان خراسان است كه چون مأمون به سال 194 هجرى مخالفت خود را نسبت به امين آشكار كرد با وى همداستان شد و به سردارى سپاه وى در چند جنگ ، سرداران امين را شكست داد و به سال 191 بغداد را محاصره و تسخير كرد و امين را كشت ، و حكومت ممالك اسلامى از اين پس به دست خراسانيان افتاد . طاهر ذو اليمينين در سال 205 حكومت تمام بلاد واقع در شرق بغداد تا اقصى نقاط شرق ممالك اسلامى را از مأمون گرفت و بدين طريق ، حكومت نيمه - مستقل تمام ايران به دست يك تن از ايرانيان افتاد و اين دولت نيمه‌مستقل پس از فوت طاهر ( 207 ه . ) به طلحه سپرده شد و بعد از او به عبد الله واگذار شد . و اين حكومت همچنين در اين خاندان بود ، و مردم خراسان يعنى ناحيهء پهناور بزرگى از ايران ، فارغ از نفوذ مستقيم عباسيان به سر